کوشنه،قسط

Costus sp
به فارسی کوشنه گویند؛ بیخی است شبیه به بیخ لفاح و نبات آن بیساق و مفروش بر زمین و برگ آن عریض و گویند بیخی است خشبی و بدانکه سه قسم میباشد، قسم اول شیرین سفید اندک مایل به زردی و سبک با عطریت و قسط بحری گویند. قسم دوم تلخ مایل به سیاهی و مغز آن مایل به زردی و سطبری و سبک و کم بو و قسط هندی گویند. قسم سوم مایل به سرخی و سنگین و در وزن شبیه به چوب شمشاد و خوشبوی و بیتلخی و این سمی و قاتل است و از مطلق آن مراد قسط شیرین است.
در سوم گرم و خشک شیخالرئیس گرم در سوم و خشک در دوم گفته و با رطوبت فضلیه نفاخه و گفتهاند قوت حرارت و حرافت و مرارت مر آن به حدی است که مقرح جلد است و روغن آن گرم و خشک است.

خواص آن : تقویت کننده اعضاء رئیسه و اعصاب و مقوی باء و رافع امراض سرد و تر و گرم کننده اعضایی است که به گرمی احتیاج دارند و خون و سایر اخلاط مفید را به سمت پوست جذب می نماید
حل کننده نفخ و رافع سر درد های سرد دماغی که با عسل و سایر داروهای مناسب بر طرف می شود
انفیه آن برای سردرد شدید و بکار بردن جرم آن برای رفع فراموشی و ضماد آن که از داروهای مناسبی تهیه شده باشد برای علاج فلج و سستی اعضاء و گوش درد مفید و قطره روغن آن درد گوش را تسکین و باز کننده گرفتگی های سرد آن است.بخور آن رافع زکام و وبا می باشد . در ترکیب با سایر ادویه مناسب برای رفع دردهای سینه و آسم و تنگی نفس و سرفه های مزمن و پاک کردن اخلاط لزج سینه و درد پهلو و دردهای مفاصل و سستی اعصاب و عضلات و گرم نمودن آن ها و سیاتیک و رطوبت های بلغمی و تقویت معده و کبد و کلیه و مثانه و گرم نگهداشتن و رفع امراض از آن ها مؤثر و مجرب است.
برای باز کردن گرفتگی های کبد و طحال و حل کردن تورم آن ها و استسقاء و یرقان و دل پیچه و درد رحم مصرف می شود و تبهای همراه با لرز بلغمی را معالجه می نماید.در مورد امراض پوستی و رویانیدن موی سر و رساندن انواع کورکهای و جوش و زخم های تر همراه با چرک مؤثر می باشد .سموم را به سوی پوست جذب می نماید وبرای دفع سموم مار و عقرب و رتیل و امثال این ها نافع است.برای مثانه مضر است که مصلح آن گلنگبین و ضرر آن برای ریه با انیسون بر طرف می شود. مقدارشربت دارویی آن یک درهم تا یک مثقال تجویز می شود .طرز تهیه روغن قسط آن است که قسط تلخ را به اندازه چهل مثقال (1875 گرم)روغن زیتون بر روی آتش ملایم بجوشانند تا شراب آن سوخت و تمام شود. طبع این روغن گرم و خشک و مقوی اعصاب و اعضاء و باءو حل کننده ای بسیار قوی و رافع سرمای معده و جگر است و تب و لرزهای سوداوی و بلغمی را بر طرف می نماید .مقدار خوراک دارویی آن تا هفت درم بی زیان و نافع است